ความเป็นผู้ได้ยินได้ฟังมาก หรือความเป็นผู้ศึกษาเล่าเรียนมากนี้เรียกได้ ๓ อย่าง
คือ ๑. พาหุสัจจะ ๒. พหูสูต ๓.สุตะ เพราะต่างก็มีคำอธิบายความหมายเหมือนกัน เช่น
ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ เป็นผู้ได้ฟังมากซึ่งธรรมทั้งหลายที่มีความงามในเบื้องต้น..ท่ามกลาง..
ที่สุด..พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน แล้วทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้น
ใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ๔๖
ความหมายของพาหุสัจจะของนักวิชาการ คือ ผู้ได้ยินได้ฟัง ได้เรียนรู้มาก หรือ
คงแก่เรียน มีองค์ประกอบ คือ ได้ยินได้ฟังมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก เจนใจ ขบได้ด้วย
ทฤษฎี คือ ความเป็นผู้มีสุตะมาก ได้แก่ ความเป็นผู้ฉลาดในหัตถกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ชื่อ
ว่า ศิลปะ ผู้สดับมาก ผู้เรียนมาก พาหุสัจจะมีความหมายเหมือนกับพหูสูต และสุตะ
สรุป พาหุสัจจะในพระพุทธศาสนา หมายความว่า ความที่ได้ศึกษาเล่าเรียนมาก
ทรงความรู้กว้างขวาง ใส่ใจสดับตรับฟัง ค้นคว้าหาความรู้อยู่เสมอ ส่วนพาหุสัจจะใน
ความหมายของนักวิชาการกล่าวตรงกันว่า คือ ความเป็นผู้ได้ศึกษาเล่าเรียนมามาก มีความรู้
ความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง ดังนั้น ความที่ได้ศึกษามามาก ได้ยินได้ฟังมากนี้เรียกได้ ๓ อย่าง คือ
พาหุสัจจะ พหูสูต หรือ สุตะ เพราะต่างมีความหมายเหมือนกัน คือ ทรงไว้ซึ่งสุตะ สั่งสมสุตะ
เป็นผู้ได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ สุตะเป็นปัจจัยแก่ความเป็นพหูสูต บุคคลเป็น
พหูสูต และเป็นผู้เข้าถึงสุตะ บุคคลบางคนมีสุตะ (ความรู้ที่ได้เล่าเรียนสดับไว้) เป็นอันมาก
รู้ทั่วถึงอรรถ รู้ถึงธรรมแห่งสุตะที่มากนั้นแล้ว เป็นผู้ปฏิบัติธรรมถูกหลัก (ธรรมานุธรรม
ปฏิบัติ) บุคคลนั้นชื่อว่า เป็นพหูสูต และเป็นผู้เข้าถึงโดยสุตะ
๒.๒ องค์ประกอบของพาหุสัจจะ
พาหุสัจจะ คือ ผู้ได้ยินได้ฟัง ได้เรียนรู้มาก หรือคงแก่เรียน มีองค์ประกอบ ๕
ประการ คือ
๑) เป็นผู้ได้ฟังมากซึ่งธรรมทั้งหลายที่มีความงามในเบื้องต้น มีความงามใน
ท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์
บริบูรณ์ครบถ้วน (พหุสฺสุตา)
๒) ทรงจำไว้ได้ (ธตา)
๓) คล่องปาก (วจสา ปริจิตา)

ที่มา: การศึกษาพาหุสัจจะในพระพุทธศาสนาเถรวาท

โดย : พระครูปลัด ชวลิต อคฺคปญฺโญ (ภู่นาค)